Sual:
Atatürk'ün son sözü ne olmuştur?Cevap:
Atatürk’ün hastalığı sırasında son sözünün Aleyküm selam olduğu, bunu ölüm meleklerinin selamına cevap olarak verdiğine dair popüler bir dedikodu vardır (Ali Güler, Atatürk’ün Son Sözü Aleykümselam, 67). Ama hayatına dair ciddi eserlerde umumi malumata göre Atatürk’ün komaya girmeden evvelki son sözü “Saat kaç?” olmuştur (Falih Rıfkı Atay, Çankaya, 608; Enver Behnan Şapolyo, Kemal Atatürk ve Milli Mücadele Tarihi, 547, Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam, III/529-530).Doktor Mim Kemal Öke, hastalığı sırasında devamlı aman ya rabbi aman ya rabbi diye inlediğini Çankaya Köşkü kütüphanecisi Nuri Ulusu’ya söylemiştir (Nuri Ulusu, Atatürk’ün Yanı Başında, 190).
Peki aleyküm selam rivayeti nereden çıkmıştır? Aslı nedir? Kılıç Ali hatıralarında anlatıyor:
“8 Kasım günüydü. Nöbetçiydim. Yine nöbetçi doktoru olan Abravaya ile birlikte salonun Atatürk’ün yattığı odaya yakın penceresi önünde oturuyorduk. Saat 6.30 sularıydı. Atatürk’ün berberi Mehmet koşarak yanımıza geldi ve heyecanla, Atatürk’ün fenalaştığını, istifra etmekte olduğunu haber verdi. Bu istifra olayı önemliydi. Zira doktorlar istifra etmesini tehlikeli buluyorlardı. Bu haber üzerine hemen [başkatip] Hasan Rıza Bey’e bilgi verdim. Ayrıca bir kişiyi de [doktor] Neşet Ömer Bey’e haber vermeye gönderdim. Abravaya ve Hasan Rıza Beylerle birlikte yanına girdiğimizde Atatürk, yatağının içinde doğrulabilmişti. İki eliyle yanlarına dayanıyor ve ağzına doğru tutulan tasa istifra edebilmek için büyük bir güç harcadığı açıkça anlaşılıyordu. İyice istifra edemediği için bulantının etkisinden sıkıntı duyarak sürekli söyleniyordu: ‘Hay Allah kahretsin!’
Bu şekilde safra çıkarmakla uğraşırken bir ara Hasan Rıza Bey ile bana doğru bakarak sordu: ‘Saat kaç?’ Hasan Rıza Soyak cevap verdi: ‘Saat 7.00 efendimiz.’ Artık Atatürk sürekli ‘Saat kaç?’ diye soruyor, Hasan Rıza Bey de ‘Saat 7.00 efendimiz’ diye saati tekrar ediyordu. Bu karşılıklı konuşma birkaç kez tekrarlandı. Biz bunu şöyle yorumlamıştık: Henüz aklı başındaydı, komaya girmemişti. Fakat o anda belki gözleri kararıyor, saati göremiyordu. Onun için aklının yerinde olup olmadığını, saati öğrenmek suretiyle anlamak ve kendini kontrol etmek istiyordu. Son ‘Saat kaç?’ sorusunun ardından birdenbire kendini arka üstü yatağa attı. Aynı anda da fena halde bir titreme başladı. O kadar titriyordu ki adeta dişleri birbirine vuruyordu. O sırada yetişmiş olan Neşet Ömer Bey’le Abravaya, gereken müdahaleyi yapıyorlardı. Neşet Ömer Bey bir ara Atatürk’e seslendi: ‘Dilinizi göreyim efendim!’
Atatürk, dilini yarıya kadar dışarı çıkardı. Neşet Ömer Bey tekrar seslendi: ‘Biraz daha uzatınız efendim!’ Atatürk, Neşet Ömer Bey’e baktı. ‘Ve aleykümüsselam!’ diyerek gözlerini kapatıverdi.”