Gelişmiş Arama İçin Tıklayınız!

BİZE TURKEY DEMEYİN!

İngilizce hindi manasına geldiği için Turkey kelimesine öteden beri bir reaksiyon vardir.
1 Nisan 2009 Çarşamba
1.04.2009

Dünyanin Turkey demesinden bazıları rahatsız oluyor. “Turkey demeyin, Türkiye deyin!” kampanyaları başlatılıyor. Malum, Turkey aynı zamanda hindi demek. Amerika keşfedildiğinde Hindistan sanıldığı için, ilk defa gördükleri hindiye hind kuşu dediler. Kimine göre İngilizler, başındaki kırmızı ibiğini fese benzeterek turkey demiş.

Bir rivayete göre başındaki kırmızı ibiğini fese benzeterek turkey demişler. Hatta Atlas Okyanusu’nun en güneyindeki Turks adalarına ilk çıkan İngiliz gemiciler, adada dolaşan kırmızı ibikli hindileri görünce adaya bu ismi vermişler. Bir rivayette ise Turks and Caicos adaların adı, hemen hemen sadece burada bulunan turks cap cactii, yani bir kaktüs türünden mülhemdir. Bu kaktüsün üzerinde bulunan silindirik kırmızı çıkıntı ecnebiler tarafından bir fese benzetildiği için evvela bu kaktüs, sonradan tüm ada Türklere istinaden adlandırılmıştır.

Portekizliler hindiye anavatanından ilhamla peru adını verir. Bilinmez, Perulular da Türkler kadar rahatsız mı?

Memleket isimlerine hassasiyet göstermek normal bir şey. Afrika’da Cecil Rhodes’in sömürgeleştirdiği Rodezya, istiklâlini kazandıktan sonra ülkelerinin tarihteki orijinal adı Zimbabwe’ye döndü. İngilizlerin Burma dedikleri Birmanya sömürgesi de şimdilerde Myan-Mar oldu.

Türk Devleti

Coğrafî ad olarak Turchia tâbiri, VI. asırdaki Bizans kaynaklarında Orta Asya için kullanıldı. IX ve X. asırda Volga’dan Orta Asya’ya kadar olan sahaya denilirdi. Bu da, Doğu ve Batı Türkiye olmak üzere ikiye ayrılıyordu. Doğu Türkiye Hazarların, Batı Türkiye ise Hun ve Macarların ülkeleriydi.

Memlûkler zamanında Mısır’a da ed-Devletü’t-Türkiyye (Türk Devleti) deniliyordu. Çünki Memlûk sultanları Kıpçak Türklerindendi. Buradaki Türkiyye, Türke mensup mânâsına gelen bir sıfattır. Şimdiki Türkiye kelimesi ile aynı değildir. Selçuklular zamanında, XII. asırdan itibaren Anadolu’ya Turchia denilmeye başlandı. Bu ismi ilk kullananlar İtalyan tacirlerdi. Anadolu (Anatolia), Yunanca güneşin doğduğu yer demektir.

Türk kelimesini devletin resmî adında ilk defa kullanan, milâdî 681 ile 745 yılları arasında hüküm süren Göktürk Devletiydi. Osmanlı Devleti’nin resmî adı Devlet-i Aliyye idi ki, “En Büyük Devlet”, yani imparatorluk demektir. Bunda, gerçek mânâda devlet olarak ancak kendisini kabul edip, diğerlerinden ayırdedici bir isim taşımaya gerek görmeyen vakarlı bir edâ sezilir.

Benzeri bir tavra XIX. asırda Büyük Britanya İmparatorluğu’nda rastlanır. İngiltere pullarında ülkenin ismi yazmaz. Çünki dünyada posta pulu ilk olarak bu ülkede basılmıştır. Meşhur İngiliz gururu, “Diğerleri kendilerini ayırmak için isimlerini yazsın” dedirtmiştir.

Sultan-ı İklim-i Rum

Araplar, Acemler ve Türkler, Romalıların (Rumların) ülkesi olduğu için Anadolu’ya Rum dediler. Mevlânâ’nın Rumîliği, Anadolulu olduğunu ifade eder. Anadolu Selçukluları’na Selâcika-i Rum veya Selçukî-yi Rumî denirdi. Osmanlılar Anadolu’ya Diyar-ı Rum derdi. Hatta Arap fetihlerinden sonra Romalılardan ilk fethedilen Sivas, uzun yıllar Rum eyâletinin merkezi oldu. Osmanlı padişahlarının bir unvanı da Sultan-ı İklim-i Rûm (Roma Ülkesi Sultanı) idi. Şeyhülislâm Ebussuud Efendi’nin fetvâlarında Anadolu ve Rumeli için Diyar-ı Rum tabiri kullanılır. Resmi vesikalarda Osmanlı ülkesi Memâlik-i Mahrûsa (Korunmuş Ülkeler) olarak geçer.

Her devletin yerlisinin ve yabancıların verdiği çeşitli isimleri olabilir. Türklerin Fransızca telaffuza göre Almanya dediği memlekete, İngilizler Germany adını verirken, Almanlar kendilerine Deutschland (Deutsch’lar ülkesi) der.

İsviçre’nin orijinal ismi Helvetia; Japonya’nın Nippon, Finlandiya’nın Suomi’dir.

Yunanistan’a Avrupalılar Greece (Grek ülkesi) derken, kendileri Ellas (Helen ülkesi) diye gururlanır.

Arnavutluk, Avrupa’da Albania olarak bilinir. Arnavutlar ise Skiperia adını verir.

Amerika ismini, bir rivayette kendisini keşfeden Amerigo Vespucci adındaki Cenovalı denizciden almıştır.

İsmini halktan alan devletler çoktur. Fransa Franklar, İngiltere Angllar, Almanya Alamanlar, İtalya İtalikler ülkesi demektir.

İngiltere’nin resmi adı Birleşik Krallık’tır. İskoçya, Galler, Chanel Adaları ve Kuzey İrlanda ile beraber Büyük Britanya’yı teşkil eder. Britanya, Brötonlar ülkesi demektir.

İsmini ülkeden alan devletler az da olsa vardır. Avusturya (Österreich=doğu devleti), Alman imparatorluğunun doğusunu ifade eder.

Osmanlıların Felemenk (Flamanlar ülkesi) dediği Holanda’ya Avrupalılar Alçak Ülkeler (Fl.Nederland, İng.Netherlands, Alm.Niederlande, Fr. Pays-Bas) diye anar. Zira ülkenin büyük kısım deniz seviyesinden aşağıdır. Kanallar ülkesidir. Hollanda (Holtland), ormanlık toprak demektir.

Esmerler ülkesi manasına Hindistan (India) ülkesine Hindliler Bharat derler. Arap devletlerinin isimleri hep coğrafî bölgeden gelir: Irak, Suriye, Mısır gibi.

Turquieu

Saltanat yıkıldıktan sonra bizde bir ara aslı İtalyanca Türkiya ismi moda oldu. Jön Türklerin pek sevdiği bu isim, resmî olarak ilk defa 1920’de Ankara’da toplanan Millet Meclisi’nde kullanıldı. Yeni kurulan ulus-devletin milliyetçi vurgularına uygun bir isimdi. Ama Türkçe değildi. Ne var ki kimsenin bununla uğraşacak hâli yoktu.

Bugün kullanılan Türkiye adı, Fransızca söylenişe göredir. Türkçe veya Arapça değildir. Türkistan, Türkili, hatta Turan dense, daha doğru olurdu. Öyleyse Turkey yerine Fransızca Türkiye kelimesini koymaya çalışmak ayrı bir ironidir.

Hazret-i Peygamber’in meşhur hadisinde geçtiğinden ve Osmanlı paralarının üzerinde bereket için böyle yazdığından habersizce, Konstantin’in şehri demek olan Konstantinopolis kelimesine alerji duyup, yine Rumca İstanbul kelimesini müdafaa edenlerin hâli de bundan pek farklı değildir. Türkiye'de şehirlerin isimlerinden Türkçe olanı çok azdır. Komplekssiz bir imparatorluk için bundan tabiî bir şey olamaz.